Valeriaan (Valeriana officinalis L.)

Valeriaan is een traditioneel gebruikt kruid dat al eeuwenlang wordt ingezet binnen Europese en Aziatische kruidengeneeskunde. Voor supplementen worden uitsluitend de wortel en het wortelstok gebruikt. Tijdens het drogen komen vluchtige vetzuren vrij die zorgen voor de karakteristieke, aardse geur van valeriaanwortel.

Verwerking en extractie

Na de oogst worden wortel en rhizoom gereinigd, gesneden en onder gecontroleerde omstandigheden gedroogd. Vervolgens vindt extractie plaats met water, ethanol of een combinatie daarvan. De keuze van het oplosmiddel bepaalt welke verbindingen in het uiteindelijke extract terechtkomen. Ethanolextracten bevatten doorgaans een breder spectrum aan stoffen, terwijl waterextracten milder zijn.

Traditioneel gebruik en toepassingsgebieden

Valeriaan kent een gebruiksgeschiedenis van meer dan tweeduizend jaar. In klassieke teksten wordt de wortel beschreven bij nervositas en slaapproblemen, en ook in middeleeuwse kloosters werd het kruid toegepast bij nachtelijke onrust. In moderne supplementen wordt valeriaan vooral gebruikt binnen thema’s die te maken hebben met ontspanning en nachtrust. De natuurlijke verbindingen in valeriaan beïnvloeden onder andere de beschikbaarheid van GABA, een remmende neurotransmitter die betrokken is bij rust en ontspanning.

Onderzoek naar valeriaan laat wisselende resultaten zien, mede doordat extracten, doseringen en gebruiksduur sterk verschillen tussen studies. Valeriaan wordt in de praktijk regelmatig gecombineerd met andere botanicals zoals citroenmelisse, passiebloem, hop of kamille. Deze combinaties komen voor in zowel thee‑mengsels als supplementen.

Vormen en extracten

Valeriaan is verkrijgbaar als gedroogde wortel voor thee, als wortelpoeder in capsules en als gestandaardiseerd extract in capsules of tabletten. Extracten worden vaak uitgedrukt in een extractverhouding, zoals 4:1 of 6:1, en in het gehalte valerenzuren. Tincturen op alcoholbasis vormen een vloeibare optie met een uitgesproken geur. Daarnaast bestaan er combinatieproducten waarin valeriaan wordt gecombineerd met andere botanicals of met nutriënten zoals melatonine, vitamine B6 of magnesium.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen valeriaanwortel en valeriaanextract?

Een extract is een geconcentreerde vorm van de wortel. Het wordt gemaakt met water, ethanol of een combinatie daarvan. Extracten zijn consistenter dan ongestandaardiseerd poeder en worden vaak uitgedrukt in extractverhouding en valerenzuurgehalte.

Wanneer neem ik valeriaan in?

Voor nachtrust wordt valeriaan meestal in de avond gebruikt. Voor ontspanning overdag kan de inname worden verdeeld. Gebruik over meerdere weken geeft doorgaans een consistenter effect dan eenmalige inname.

Kan valeriaan gecombineerd worden met andere kruiden?

Ja, combinaties met citroenmelisse, passiebloem, hop en kamille zijn traditioneel en veelgebruikt. Let bij combinatieproducten op de totale hoeveelheid extract per dagdosering.

Hoe herken ik een kwalitatief valeriaanproduct?

Aan de vermelding van plantdeel, extractverhouding, valerenzuurgehalte en herkomst. Onafhankelijke laboratoriumanalyses op bijvoorbeeld zware metalen of pesticiden zijn een extra kwaliteitsindicator.

Context

Voor valeriaanwortel zijn de volgende gezondheidsclaims toegestaan onder de Europese on‑hold‑regeling:

• Valeriaanwortel draagt bij aan de normale werking van het zenuwstelsel.*
• Valeriaan ondersteunt de nachtrust.*
• Valeriaanwortel en wortelstok dragen bij tot een goed zenuwevenwicht en bevorderen ontspanning.*

Gezondheidsclaim in afwachting van Europese toelating (on hold).

← Terug naar alle botanicals

Bronnen:

• NIH Office of Dietary Supplements – Valerian Fact Sheet for Health Professionals European Medicines Agency (EMA) – Herbal Monograph: Valeriana officinalis L., radix
• Healthline – Valerian Root: Sleep, Anxiety & How It WorksEFSA – Consolidated List of Article 13 Health Claims (ID 2348 & 2772
• EFSA – Botanical Claims on Hold