Histamine, DAO en hooikoorts — Wat is de relatie?

Wat is histamine?

Histamine is een stof die het lichaam zelf aanmaakt en die een rol speelt bij uiteenlopende processen. Het fungeert als neurotransmitter in de hersenen, is betrokken bij de regulatie van maagzuur en speelt een centrale rol binnen het immuunsysteem. Wanneer het lichaam een prikkel detecteert — zoals pollen, bepaalde voedingsmiddelen of andere allergenen — maken mestcellen en immuuncellen histamine vrij als signaalmolecuul. Het zijn juist die vrijgekomen histamine die verantwoordelijk zijn voor de bekende klachten bij hooikoorts: niezen, jeukende ogen, een loopneus en zwelling van de slijmvliezen.

Histamine is op zichzelf niet schadelijk — het is zelfs een onmisbaar onderdeel van de normale lichaamswerking. Problemen ontstaan pas wanneer de hoeveelheid histamine in het lichaam de verwerkingscapaciteit overstijgt, of wanneer de afbraak ervan tekortschiet.

Wat is DAO?

Diamine oxidase, afgekort DAO, is een enzym dat van nature in het lichaam voorkomt en dat histamine afbreekt. Het wordt vooral aangemaakt in de wand van de dunne darm en is primair actief in de afbraak van histamine die via voeding wordt ingenomen, de zogenoemde exogene histamine.

Naast DAO speelt ook het enzym HNMT een rol bij de histamine-afbraak, maar dat enzym werkt vooral binnen de cellen, terwijl DAO actief is in het maag-darmkanaal.

Wanneer de DAO-activiteit onvoldoende is bijvoorbeeld door een aangeboren tekort, darmproblemen of andere factoren dan kan histamine uit voeding zich ophopen in het lichaam. Dit leidt tot een breed scala aan klachten dat bekendstaat als histamine-intolerantie. De productie van DAO is bovendien afhankelijk van bepaalde voedingsstoffen, waaronder het sporenelement koper en vitamine B6.

Hooikoorts versus histamine-intolerantie

Hoewel de klachten van hooikoorts en histamine-intolerantie sterk op elkaar kunnen lijken, zijn de oorzaken fundamenteel verschillend. Bij hooikoorts is er sprake van een allergische reactie: het immuunsysteem herkent pollen als een bedreiging en reageert door histamine vrij te maken. Bij histamine-intolerantie speelt het immuunsysteem geen rol. De klachten ontstaan doordat het lichaam onvoldoende in staat is om histamine uit voeding tijdig af te breken, waardoor het zich ophoopt.

Het onderscheid is relevant omdat de aanpak verschilt. Bij hooikoorts richt de aandacht zich op het beperken van blootstelling aan pollen en het ondersteunen van de immuunrespons. Bij histamine-intolerantie draait het om het verminderen van histamine-inname via voeding en het ondersteunen van de afbraakcapaciteit van het lichaam.

Waar overlappen ze?

Hoewel hooikoorts en histamine-intolerantie verschillende aandoeningen zijn, kunnen ze elkaar in de praktijk versterken. Tijdens het pollenseizoen maakt het lichaam van hooikoortspatiënten extra histamine aan als reactie op pollen. Als datzelfde lichaam ook te maken heeft met een verminderde DAO-activiteit, stapelt de histamine sneller op dan normaal. Voeding die rijk is aan histamine — zoals oude kaas, rode wijn, tomaten of spinazie — kan de totale histaminebelasting dan verder verhogen en de klachten verergeren.

Omgekeerd kunnen mensen met een al bestaande histamine-intolerantie tijdens het hooikoortsseizoen merken dat hun klachten intenser zijn dan buiten dat seizoen, ook als ze verder niets in hun voeding hebben veranderd. De pollenreactie voegt simpelweg histamine toe aan een systeem dat al op of tegen zijn grens zit.

Het histamine-emmertje

In de praktijk wordt de relatie tussen histamine-bronnen en klachten vaak uitgelegd aan de hand van het zogenoemde histamine-emmertje. Het lichaam heeft een bepaalde capaciteit om histamine te verwerken en af te breken. Zolang de totale belasting uit voeding, allergische reacties, stress of andere factoren onder die grens blijft, treden er geen klachten op. Zodra het emmertje overloopt, verschijnen de klachten.

Het emmertje loopt sneller over wanneer meerdere bronnen tegelijk bijdragen: pollen tijdens het seizoen, histaminerijke voeding en bijvoorbeeld stress of hormonale schommelingen kunnen samen de drempel sneller bereiken dan elk afzonderlijk.

Deze metafoor helpt verklaren waarom klachten van jaar tot jaar kunnen verschillen, waarom voeding in het ene seizoen wél en in het andere géén problemen geeft en waarom een histaminebewuste levensstijl juist tijdens het hooikoortsseizoen meer effect kan hebben.

DAO als supplement

DAO is beschikbaar als voedingssupplement in capsulevorm. De supplementen worden doorgaans ingenomen voor de maaltijd en zijn primair gericht op het ondersteunen van de afbraak van histamine uit voeding in de darm. Ze werken daarmee op de exogene histamine (de histamine die van buitenaf het lichaam binnenkomt via eten en drinken) en niet op de histamine die het lichaam zelf aanmaakt als reactie op pollen.

Het mechanisme van DAO verschilt daarmee wezenlijk van dat van ingrediënten als quercetine of vitamine C, die vaker worden besproken in de bredere context van seizoensgebonden prikkels en immuunondersteuning. Onderzoek naar DAO-suppletie bij histamine-intolerantie laat veelbelovende resultaten zien.

Aandachtspunten

Histamine-intolerantie is niet eenvoudig zelfstandig vast te stellen, omdat de klachten overlappen met veel andere aandoeningen waaronder hooikoorts zelf, maar ook prikkelbaredarmsyndroom, migraine en huidaandoeningen. Voor mensen die vermoeden dat histamine een rol speelt in hun klachtenpatroon, is het verstandig om dit te bespreken met een arts of diëtist. Een histamine-arm voedingspatroon kan als oriëntatie dienen, maar is bij voorkeur tijdelijk en begeleid.

DAO-supplementen zijn bij normale dosering goed verdragen in onderzoek, maar lange termijn gegevens zijn beperkt. Gebruik altijd het productadvies als leidraad.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen histamine-intolerantie en een histamine-allergie?

Een histamine-allergie bestaat eigenlijk niet. Histamine is een stof die het lichaam zelf aanmaakt — je kunt er niet allergisch voor zijn in de klassieke zin. Wat mensen soms een histamine-allergie noemen, is in feite histamine-intolerantie: een verstoorde afbraak van histamine, zonder betrokkenheid van het immuunsysteem.

Hoe weet ik of ik histamine-intolerantie heb of hooikoorts?

De klachten kunnen sterk op elkaar lijken. Een belangrijk verschil is het patroon: hooikoortsklachten zijn seizoensgebonden en hangen samen met pollenconcentraties in de lucht. Klachten door histamine-intolerantie zijn vaak gekoppeld aan bepaalde voedingsmiddelen en treden op ongeacht het seizoen, al kunnen ze tijdens het hooikoortsseizoen verergeren. Een arts of diëtist kan helpen om het onderscheid te maken.

Helpt een DAO-supplement ook bij hooikoorts?

Niet direct. DAO-supplementen ondersteunen de afbraak van histamine uit voeding in de darm. Ze hebben geen effect op de allergische reactie op pollen zelf. Voor mensen die zowel hooikoorts hebben als gevoelig zijn voor histamine in voeding, kan een DAO-supplement de totale histaminebelasting tijdens het seizoen wel helpen beperken.

Waarom worden mijn hooikoortsklachten erger na bepaalde voeding?

Tijdens het pollenseizoen maakt het lichaam al extra histamine aan als reactie op pollen. Als daar histaminerijke voeding bij komt, kan de totale histaminebelasting de drempel overschrijden waarbij klachten optreden of verergeren. Dit wordt het histamine-emmertje genoemd: meerdere bronnen samen vullen het sneller dan elk afzonderlijk.

Wat heeft koper te maken met DAO?

DAO is een koperafhankelijk enzym: voor een goede werking heeft het het sporenelement koper nodig. Een tekort aan koper kan de DAO-activiteit verminderen. Koper komt voor in onder andere noten, zaden, peulvruchten en orgaanvlees.

Bronnen:

• Schnedl et al. (2019) — Diamine oxidase supplementation improves symptoms in patients with histamine intolerance Food Science and Biotechnology. DOI: 10.1007/s10068-019-00627-3
• Kettner et al. (2022) — Toward Oral Supplementation of Diamine Oxidase for the Treatment of Histamine Intolerance Nutrients. DOI: 10.3390/nu14132621

Gerelateerde artikelen:

Hooikoorts - Themapagina